Boli nadgarstek? Skręcenie czy złamanie? Rozpoznaj i pomóż sobie

Skręcenie nadgarstka to jeden z najczęstszych urazów, z którym zgłaszają się do mnie pacjenci. Wynika ono z przekroczenia naturalnego zakresu ruchu w stawie, co prowadzi do uszkodzenia więzadeł struktur odpowiedzialnych za stabilność nadgarstka. Niezależnie od tego, czy jesteś sportowcem, czy po prostu potknąłeś się na chodniku, znajomość objawów skręcenia i zasad pierwszej pomocy jest absolutnie kluczowa. Pozwala to na szybkie podjęcie właściwych działań, co znacząco przyspiesza powrót do zdrowia i minimalizuje ryzyko długotrwałych powikłań.

Rozpoznaj skręcony nadgarstek po bólu, obrzęku i zasinieniu kluczowe objawy i postępowanie.

Rozpoznaj skręcony nadgarstek: kluczowe objawy, które musisz znać

Skręcenie nadgarstka to uraz tkanek miękkich, przede wszystkim więzadeł, który powstaje, gdy staw zostanie zmuszony do ruchu poza swój fizjologiczny zakres. Najczęściej dochodzi do niego w wyniku upadku na wyprostowaną rękę, co jest mechanizmem, który widuję w mojej praktyce bardzo często. Ważne jest, aby odróżnić skręcenie od zwykłego stłuczenia. Podczas gdy stłuczenie dotyczy głównie tkanek miękkich, takich jak mięśnie czy tkanka podskórna, skręcenie zawsze odnosi się do stawu i jego więzadeł, co oznacza potencjalnie poważniejsze konsekwencje dla jego stabilności i funkcji.

• Nagły ból: Jest to zazwyczaj pierwszy i najbardziej dokuczliwy objaw. Ból pojawia się natychmiast po urazie i nasila się przy każdej próbie ruchu nadgarstkiem lub przy dotyku. Może być ostry i pulsujący.
• Obrzęk (opuchlizna): Wokół stawu nadgarstkowego szybko pojawia się obrzęk, który często narasta w ciągu pierwszych kilku godzin po urazie. Jest to naturalna reakcja organizmu na uszkodzenie.
• Zasinienie lub krwiak: Uszkodzenie drobnych naczyń krwionośnych prowadzi do wylewu krwi pod skórę, co objawia się zasinieniem. Może ono pojawić się od razu lub z opóźnieniem, często rozprzestrzeniając się na dłoń i palce.
• Ograniczenie ruchomości: Z powodu bólu i obrzęku, zakres ruchu w nadgarstku jest wyraźnie zmniejszony. Trudno jest zginać, prostować, a nawet obracać dłonią.
• Ucieplenie skóry: Miejsce urazu może być cieplejsze w dotyku niż zdrowa ręka, co świadczy o toczącym się procesie zapalnym.
• Tkliwość dotykowa: Uciśnięcie okolicy uszkodzonych więzadeł wywołuje ból, co jest ważnym sygnałem diagnostycznym.

Poza tymi oczywistymi sygnałami, istnieją mniej typowe, ale równie ważne objawy, które mogą wskazywać na poważniejsze uszkodzenie. Jeśli podczas ruchu nadgarstkiem odczuwasz uczucie przeskakiwania lub słyszysz trzaskanie, może to świadczyć o niestabilności stawu lub uszkodzeniu chrząstek. Podobnie, jeśli masz wrażenie, że Twój nadgarstek jest "luźny" lub niestabilny, to sygnał, że więzadła mogły zostać poważnie uszkodzone, a nawet całkowicie zerwane. Takie objawy zawsze wymagają natychmiastowej konsultacji ze specjalistą.

Stopnie skręcenia nadgarstka: od lekkiego naciągnięcia po poważne zerwanie

W mojej praktyce często posługuję się trzystopniową skalą, aby ocenić stopień uszkodzenia więzadeł. I stopień skręcenia to najlżejsza forma urazu, polegająca na naciągnięciu więzadeł bez ich przerwania. Objawy są zazwyczaj łagodne: niewielki ból, minimalny obrzęk i niewielkie ograniczenie ruchomości. Pacjenci często bagatelizują ten typ urazu, ale nawet on wymaga odpowiedniego postępowania. Czas gojenia wynosi zazwyczaj około 7-14 dni.

II stopień skręcenia oznacza częściowe naderwanie więzadeł. W tym przypadku objawy są znacznie bardziej nasilone. Pacjent odczuwa silniejszy ból, pojawia się wyraźny obrzęk, a funkcja nadgarstka jest częściowo utracona. Często konieczne jest unieruchomienie nadgarstka w ortezie lub szynie, aby umożliwić więzadłom prawidłowe zrośnięcie się. Gojenie trwa zazwyczaj od 3 do 6 tygodni i wymaga większej uwagi.

Najpoważniejszy jest III stopień skręcenia, który polega na całkowitym zerwaniu więzadła lub jego oderwaniu od kości. Objawy są dramatyczne: bardzo silny ból, duży obrzęk, rozległy siniak i wyraźna niestabilność stawu. W wielu przypadkach, aby przywrócić pełną funkcjonalność nadgarstka, konieczna jest interwencja chirurgiczna rekonstrukcja uszkodzonego więzadła. Czas gojenia w tym przypadku jest najdłuższy, często wynosi od 6 tygodni do kilku miesięcy, a pełna rekonwalescencja może trwać nawet dłużej.

Pierwsza pomoc po urazie nadgarstka: co robić, a czego unikać?

Natychmiast po urazie kluczowe jest podjęcie szybkich i właściwych działań. Zawsze polecam moim pacjentom stosowanie protokołu PRICE (Protection, Rest, Ice, Compression, Elevation), który jest sprawdzoną metodą pierwszej pomocy przy urazach tkanek miękkich:

1. P (Protection Ochrona): Zabezpiecz nadgarstek przed dalszymi urazami. Jeśli to możliwe, użyj bandaża elastycznego lub szyny, aby go unieruchomić.
2. R (Rest Odpoczynek): Unikaj wszelkich ruchów i obciążania uszkodzonej ręki. Daj stawowi czas na regenerację.
3. I (Ice Lód): Jak najszybciej zastosuj zimne okłady, aby zmniejszyć obrzęk i ból.
4. C (Compression Ucisk): Delikatnie uciśnij nadgarstek bandażem elastycznym, aby ograniczyć narastanie obrzęku. Pamiętaj, aby nie uciskać zbyt mocno.
5. E (Elevation Uniesienie): Trzymaj rękę uniesioną powyżej poziomu serca, co również pomaga w redukcji obrzęku.

W kwestii chłodzenia, pamiętaj, aby lód nigdy nie był przykładany bezpośrednio do skóry zawsze owiń go w cienką szmatkę lub ręcznik. Stosuj okłady przez 15-20 minut co 2-3 godziny. Jeśli chodzi o unieruchomienie, bandaż elastyczny powinien stabilizować nadgarstek, ale nie może być zbyt ciasny, aby nie zaburzać krążenia. Sprawdzaj, czy palce nie drętwieją i nie sinieją.

Niestety, często spotykam się z błędami w pierwszej pomocy, które mogą pogorszyć stan pacjenta:

• Ignorowanie bólu: Ból jest sygnałem ostrzegawczym. Nie należy go lekceważyć ani próbować "rozchodzić" urazu.
• Próba "nastawienia" nadgarstka: Nigdy nie próbuj samodzielnie "nastawiać" stawu. Może to spowodować dodatkowe uszkodzenia.
• Brak unieruchomienia: Pozostawienie niestabilnego nadgarstka bez wsparcia sprzyja dalszym urazom.
• Zbyt długie lub bezpośrednie przykładanie lodu: Może prowadzić do odmrożeń. Zawsze stosuj lód przez materiał i w zalecanych odstępach czasu.
• Nadmierne obciążanie ręki: Zbyt szybki powrót do aktywności fizycznej lub używanie kontuzjowanej ręki do ciężkich prac może opóźnić gojenie lub spowodować nawrót urazu.

Kiedy wizyta u lekarza jest absolutnie konieczna?

Choć pierwsza pomoc jest ważna, istnieją objawy, które bezwzględnie wymagają natychmiastowej konsultacji lekarskiej. Nie wahaj się szukać pomocy, jeśli zauważysz:

• Deformację stawu: Jeśli nadgarstek wygląda nienaturalnie, jest wyraźnie zniekształcony.
• Bardzo silny ból: Ból, który uniemożliwia jakikolwiek ruch lub jest nie do zniesienia, nawet po zastosowaniu środków przeciwbólowych.
• Brak czucia w palcach, mrowienie, drętwienie: Mogą świadczyć o uszkodzeniu nerwów.
• Niestabilność stawu: Uczucie "luzu" w nadgarstku, które sugeruje poważne uszkodzenie więzadeł.

Samodzielna diagnoza jest niezwykle ryzykowna. Skręcenie nadgarstka może mieć podobne objawy do znacznie poważniejszych urazów, takich jak zwichnięcie (utrata kontaktu powierzchni stawowych) czy złamanie kości. Tylko doświadczony specjalista, najlepiej ortopeda, jest w stanie postawić prawidłową diagnozę na podstawie badania fizykalnego i odpowiednich badań obrazowych. To kluczowe, aby zaplanować skuteczne leczenie i uniknąć długotrwałych konsekwencji.

W celu dokładnej diagnozy ortopeda może zlecić następujące badania obrazowe:

• RTG (rentgen): Podstawowe badanie, które pozwala wykluczyć złamania kości, co jest priorytetem w diagnostyce urazów nadgarstka.
• USG (ultrasonografia): Umożliwia ocenę stanu więzadeł, torebki stawowej i innych tkanek miękkich, co jest bardzo pomocne przy podejrzeniu skręcenia.
• MRI (rezonans magnetyczny): Jest to najdokładniejsze badanie, zlecane przy podejrzeniu poważnych uszkodzeń więzadeł, chrząstek, a także w przypadku, gdy inne badania nie dają jednoznacznej odpowiedzi.

Jak przebiega leczenie skręconego nadgarstka?

Leczenie skręconego nadgarstka zależy przede wszystkim od stopnia urazu. W przypadku I i II stopnia zazwyczaj stosuje się leczenie zachowawcze. Obejmuje ono unieruchomienie nadgarstka za pomocą ortezy lub szyny gipsowej, co ma na celu zapewnienie optymalnych warunków do gojenia się uszkodzonych więzadeł. Dodatkowo, w celu zmniejszenia bólu i stanu zapalnego, przepisuję leki przeciwbólowe i przeciwzapalne (NLPZ). Czas unieruchomienia i powrotu do pełnej aktywności zazwyczaj wynosi od 2 do 6 tygodni, w zależności od indywidualnych postępów.

Jeśli mamy do czynienia z III stopniem skręcenia, zwłaszcza przy całkowitym zerwaniu więzadeł, często konieczne jest leczenie operacyjne. Może to być artroskopowa lub otwarta rekonstrukcja uszkodzonych struktur. Celem operacji jest przywrócenie stabilności stawu i jego prawidłowej funkcji, co jest niezbędne do uniknięcia przewlekłych problemów w przyszłości. Decyzja o operacji jest zawsze podejmowana indywidualnie, po dokładnej ocenie urazu.

Ramy czasowe rekonwalescencji mogą być bardzo zróżnicowane. Dla lżejszych urazów (I stopień) powrót do pełnej sprawności może nastąpić już po 2-3 tygodniach. W przypadku poważniejszych skręceń (II stopień) może to trwać od 4 do 6 tygodni. Natomiast po operacji, rekonwalescencja jest znacznie dłuższa i może rozciągać się od kilku do nawet 8 miesięcy. Z mojego doświadczenia wiem, że czas ten zależy nie tylko od stopnia urazu, ale także od indywidualnych predyspozycji pacjenta i, co najważniejsze, od jego zaangażowania w proces rehabilitacji.

Rehabilitacja: klucz do odzyskania pełnej sprawności w ręce

Chciałbym podkreślić, że rehabilitacja jest absolutnie kluczowym elementem procesu powrotu do zdrowia po skręceniu nadgarstka. Bez niej, nawet najlepiej wyleczony uraz może pozostawić po sobie sztywność, osłabienie stawu, a nawet przewlekły ból. Często zalecam rozpoczęcie rehabilitacji już po zdjęciu unieruchomienia, a w niektórych przypadkach, pod ścisłym nadzorem fizjoterapeuty, nawet wcześniej. Zwlekanie z nią to prosta droga do utrwalenia nieprawidłowych wzorców ruchowych i ograniczenia funkcjonalności ręki na długie lata.

Wspomagająco w procesie gojenia stosujemy różnorodne zabiegi fizykoterapii:

• Krioterapia: Zimne okłady lub miejscowe zamrażanie pomagają zmniejszyć obrzęk i ból, co jest szczególnie ważne w początkowej fazie leczenia.
• Laseroterapia: Promieniowanie laserowe przyspiesza regenerację tkanek, działa przeciwzapalnie i przeciwbólowo.
• Pole magnetyczne: Poprawia krążenie krwi w uszkodzonym obszarze, co wspomaga procesy naprawcze i działa przeciwzapalnie.
• Ultradźwięki: Mikromasaż tkanek głębokich, który również przyczynia się do redukcji stanu zapalnego i przyspiesza gojenie.

Kinezyterapia, czyli leczenie ruchem, jest sercem rehabilitacji. Indywidualnie dobrany plan ćwiczeń jest niezbędny. Obejmuje on:

• Ćwiczenia wzmacniające: Mają na celu odbudowę siły mięśniowej w nadgarstku i przedramieniu, np. ściskanie piłeczki rehabilitacyjnej, ćwiczenia z gumą oporową.
• Ćwiczenia rozciągające: Pomagają przywrócić pełny zakres ruchu w stawie, np. delikatne zginanie i prostowanie nadgarstka, krążenia.
• Ćwiczenia poprawiające propriocepcję: Trening czucia głębokiego, który uczy staw "rozpoznawać" swoje położenie w przestrzeni, co jest kluczowe dla zapobiegania przyszłym urazom, np. ćwiczenia na niestabilnym podłożu.

Pamiętaj, że choć podałem ogólne przykłady, indywidualny plan ćwiczeń powinien być zawsze dobrany przez doświadczonego fizjoterapeutę, który dostosuje go do Twojego stopnia urazu i postępów w rehabilitacji.

Przeczytaj również: Objawy skręcenia kostki: Kiedy do lekarza i jak sobie pomóc?

Nieleczone skręcenie: jakie są długofalowe konsekwencje?

Niestety, często spotykam się z pacjentami, którzy zbagatelizowali uraz nadgarstka, sądząc, że "samo przejdzie". Konsekwencje nieleczonego lub niewłaściwie leczonego skręcenia mogą być bardzo poważne i długofalowe. Należą do nich przede wszystkim przewlekła niestabilność stawu, która prowadzi do nawracających kontuzji, a także chroniczny ból. Te problemy znacząco obniżają jakość życia, utrudniają wykonywanie codziennych czynności i mogą wykluczyć z uprawiania ulubionych sportów.

Co więcej, zaniedbanie urazu, nawet pozornie lekkiego, może prowadzić do przyspieszonych zmian zwyrodnieniowych w stawie nadgarstkowym. Uszkodzone więzadła nie stabilizują prawidłowo kości, co prowadzi do nieprawidłowego obciążenia powierzchni stawowych. W efekcie, po latach, może to skutkować trwałym uszkodzeniem chrząstki i kości, a co za tym idzie, przewlekłym bólem i znacznym ograniczeniem ruchomości, które często są już nieodwracalne.

Aby zapobiegać przyszłym urazom nadgarstka, warto pamiętać o kilku ogólnych wskazówkach profilaktycznych:

• Regularna rozgrzewka: Zawsze wykonuj odpowiednią rozgrzewkę przed jakąkolwiek aktywnością fizyczną, zwłaszcza taką, która obciąża nadgarstki.
• Wzmacnianie mięśni: Ćwicz mięśnie przedramienia i dłoni, co zwiększy stabilność stawu nadgarstkowego.
• Stosowanie ochraniaczy: W sportach ryzyka, takich jak jazda na rolkach, deskorolce czy snowboardzie, zawsze używaj specjalnych ochraniaczy na nadgarstki.
• Świadome unikanie upadków: Zwracaj uwagę na podłoże, unikaj pośpiechu i staraj się minimalizować ryzyko potknięcia się, zwłaszcza na śliskich lub nierównych powierzchniach.